از قلب مادر تا جان نوزاد؛ شیر مادر فراتر از تغذیه

سیده سمیه اصغری، در گفت‌وگو با ۷۲۴پرس با بیان اینکه شیر مادر یک غذای کامل و بی‌نظیر برای نوزاد است که تمامی نیازهای تغذیه‌ای او را به طور دقیق تأمین می‌کند، اظهار کرد: «این مایع حیاتی، نه‌تنها منبعی غنی از مواد مغذی است، بلکه دارای ترکیبات فعال زیستی است که به رشد، تکامل و تقویت سیستم ایمنی نوزاد کمک می‌کند».

وی با بیان اینکه شیر مادر یک مایع زنده و پویاست که ترکیبات آن دائماً باتوجه‌به سن، جنسیت و نیازهای نوزاد در حال تغییر است، افزود: «کربوهیدرات‌ها؛ لاکتوز منبع اصلی انرژی برای نوزاد است و به جذب کلسیم و روی کمک می‌کند. مهم‌تر از آن، الیگوساکاریدهای شیر مادر (HMOs) هستند که نقش پری‌بیوتیک دارند. این ترکیبات توسط نوزاد هضم نمی‌شوند؛ اما غذای باکتری‌های مفید روده (مانند بیفیدوباکتریوم) هستند و به تقویت سیستم ایمنی و محافظت در برابر باکتری‌های بیماری‌زا کمک می‌کنند».

اصغری با بیان اینکه پروتئین‌های اصلی شیر مادر شامل کازئین و پروتئین‌های وی هستند؛ پروتئین‌های وی مانند لاکتوفرین دارای خواص ضدمیکروبی و ضدالتهابی قوی هستند و به جذب آهن کمک می‌کنند. پروتئین‌های شیر مادر نسبت به شیر گاو کمتر حساسیت‌زا هستند و به‌راحتی هضم می‌شوند، تصریح کرد: «چربی‌های شیر مادر منبع اصلی کالری و انرژی هستند و برای رشد مغز و بینایی نوزاد بسیار حیاتی‌اند. اسیدهای چرب امگا-۳ و امگا-۶، به‌خصوص DHA  به طور طبیعی در شیر مادر وجود دارند که نقش مهمی در تکامل سیستم عصبی و شناختی دارند».

وی با بیان اینکه سلول‌های زنده و عوامل ایمنی مهم‌ترین ویژگی شیر مادر هستند، ادامه داد: «شیر مادر حاوی آنتی‌بادی‌ها (ایمونوگلوبولین‌ها) است که مستقیماً از بدن مادر به نوزاد منتقل می‌شوند و او را در برابر طیف وسیعی از بیماری‌ها مانند عفونت‌های تنفسی و اسهال محافظت می‌کنند. همچنین، حاوی لنفوسیت‌ها و ماکروفاژها است که به طور فعال با عوامل بیماری‌زا مبارزه می‌کنند».

فواید شیر مادر برای نوزاد

اصغری با بیان اینکه آنزیم‌ها، هورمون‌ها و فاکتورهای رشد: این ترکیبات به هضم غذا، تنظیم اشتها، رشد بافت‌ها و تکامل سیستم‌های مختلف بدن کمک می‌کنند، اظهار کرد: «کاهش خطر بیماری‌ها: شیردهی انحصاری در شش ماه اول، خطر عفونت‌های گوش میانی، پنومونی (ذات‌الریه)، مننژیت و عفونت‌های دستگاه ادراری را به‌شدت کاهش می‌دهد».

وی با بیان اینکه هضم آسان شیر مادر و وجود الیگوساکاریدها به شکل‌گیری فلور میکروبی سالم روده کمک کرده و خطر ابتلا به سندرم روده تحریک‌پذیر را در آینده کاهش می‌دهد، افزود: «تأثیر مثبت بر رشد مغزی و ضریب هوشی: اسیدهای چرب موجود در شیر مادر، به رشد بهینه مغز و افزایش ضریب هوشی نوزاد کمک می‌کنند».

اصغری با بیان اینکه مطالعات نشان داده‌اند که نوزادانی که با شیر مادر تغذیه می‌شوند، در آینده کمتر در معرض خطر ابتلا به چاقی، دیابت نوع ۲ و آسم قرار دارند، بیان کرد: «شیردهی نه‌تنها برای نوزاد، بلکه برای سلامتی مادر نیز فواید بسیاری دارد. سلامت روحی و جسمی: شیردهی به مادر کمک می‌کند تا به وزن قبل از بارداری خود بازگردد. همچنین، هورمون‌های آزاد شده در طول شیردهی (مانند اکسی‌توسین) باعث کاهش استرس و افزایش پیوند عاطفی بین مادر و نوزاد می‌شوند».

وی با بیان اینکه شیردهی طولانی‌مدت خطر ابتلا به سرطان سینه، سرطان تخمدان، پوکی‌استخوان و دیابت نوع ۲ را در مادر کاهش می‌دهد، افزود: «تغذیه با شیر مادر یک سرمایه‌گذاری برای سلامت عمومی جامعه بوده و افزایش نرخ شیردهی می‌تواند هزینه‌های بهداشتی مربوط به بیماری‌های نوزادان و مادران را به طور چشمگیری کاهش دهد و جامعه‌ای سالم‌تر بسازد».

اصغری با بیان اینکه شیر مادر در طول دوره شیردهی به‌تدریج تغییر می‌کند تا نیازهای درحال‌رشد نوزاد را برآورده کند، اظهار کرد: «کیفیت و کمیت شیر مادر تحت‌تأثیر عوامل مختلفی قرار می‌گیرد؛ یک رژیم غذایی سالم و متنوع برای تولید شیر باکیفیت ضروری است. مادران باید به‌اندازه کافی پروتئین، چربی‌های سالم، کربوهیدرات‌ها و ریزمغذی‌ها (ویتامین‌ها و مواد معدنی) مصرف کنند. نوشیدن مایعات و هیدراته ماندن برای تولید شیر کافی بسیار مهم است».

وی با بیان اینکه خستگی و استرس می‌توانند بر تولید شیر تأثیر بگذارند، تصریح کرد: «برخی داروها، سیگار و الکل می‌توانند از طریق شیر به نوزاد منتقل شده و به او آسیب برسانند».

شیردهی و چالش‌های آن

این کارشناس تغذیه با بیان اینکه شیردهی می‌تواند با چالش‌های همراه باشد که بسیاری از آنها با راهنمایی پزشک یا مشاور شیردهی قابل‌حل هستند، ادامه داد: «در برخی موارد، بیماری‌های مادر می‌تواند بر شیردهی تأثیر بگذارد، اما در اغلب موارد، شیردهی همچنان امکان‌پذیر است؛ بسیاری از داروها برای مصرف در دوران شیردهی بی‌خطر هستند، اما همیشه باید با پزشک مشورت کرد تا مطمئن شوید داروی مصرفی شما برای نوزاد ضرری ندارد».

وی با بیان اینکه بیماری‌های عفونی در مواردی مانند تب، سرماخوردگی یا آنفولانزا، شیردهی اغلب ایمن است و آنتی‌بادی‌های مادر می‌تواند نوزاد را نیز محافظت کند، اظهار کرد: «بااین‌حال، در بیماری‌های جدی‌تر مانند HIV در برخی کشورها، شیردهی ممکن است توصیه نشود».

اصغری با بیان اینکه در صورت ابتلا به ماستیت (عفونت پستان) معمولاً توصیه می‌شود شیردهی از سینه مبتلا ادامه یابد تا مجاری شیر تخلیه و عفونت از بین برود، تصریح کرد: «برخی مشکلات پزشکی نوزاد ممکن است شیردهی را چالش‌برانگیز کند؛ در صورت وجود مشکلاتی مانند شکاف کام یا سایر مشکلات ساختاری دهان، نوزاد ممکن است نتواند به‌درستی سینه را بمکد. در این شرایط، استفاده از بطری‌های مخصوص یا مشورت با متخصص می‌تواند راهگشا باشد».

وی با بیان اینکه اگر نوزاد به پروتئین‌های موجود در رژیم غذایی مادر حساسیت نشان دهد، پزشک ممکن است رژیم غذایی خاصی را برای مادر توصیه کند، بیان کرد: «نوزادانی که از شیر مادر تغذیه می‌شوند به آب اضافی نیاز ندارند چراکه ۸۷ درصد شیر مادر از آب تشکیل می‌شود. البته موارد هیدراتاسیون هیپرناترمیک به علت تغذیه نامطلوب با شیر مادر گزارش شده است».